Yulaf (avena sativa l.) ve yaygın fiğ (vicia sativa l.) karışımında kuru ot verimi ve azot kullanım etkinliğinin belirlenmesi

Abstract

Hayvancılık sektörünün sürdürülebilirliği, yeterli ve kaliteli yem üretimine doğrudan bağlıdır. Hayvanların artan kaliteli yem ihtiyacı, mera alanlarının daralması ve yem bitkileri tarımının sınırlı alanlarda yapılması, karışık ekim sistemlerine olan ilgiyi artırmıştır. Karışık ekim sistemlerinde yem bitkilerinden buğdaygil-baklagil ekiminin önemi baklagillerin azot bağlama özelliği ve buğdaygillerin bundan faydalanması ile belirgin olarak ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma, Bilecik ili Merkez ilçesi koşullarında 2022-2023 ve 2023-2024 vejetasyon dönemlerinde yulaf ve yaygın fiğ bitkilerinin yalın ve %50:50 karışımlarının farklı dozlarda azotlu gübre uygulanarak kuru ot veriminin ve azot kullanım etkinliğinin belirlenmesi amacıyla iki yıl süreyle yürütülmüştür. Çalışmada materyal olarak yulaf bitkisinde Chekota, yaygın fiğ bitkisinde Kubilay 82 çeşidi kullanılmıştır. Çeşitlerin yalın ve %50:50 karışımına 3 farklı dozda azotlu gübre dozu (0, 6, 12 kg/da) uygulanmış olup, deneme tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlı olarak kurulmuştur. Çalışmada, bitki boyu, kuru ot verimi, ham protein verimi, ADF ve NDF oranları, azot kullanım etkinliği, fizyolojik etkinlik ve geri dönüşüm etkinliği ile bazı besin maddesi içerikleri belirlenmiştir. Kuru ot verimi değerleri bu çalışmada iki yılın ortalamasında dekara 382.7 kg ile 1420.5 kg arasında değişmiştir. En yüksek kuru ot verimi değeri % 50 yulaf ve % 50 yaygın fiğ karışımında dekara 6 kg N uygulamasından elde edilmiştir. İki yılın ortalamasında ham protein verimi, ADF ve NDF oranları sırasıyla 71.64 ile 229.38 kg/da, % 31.5 ile 36.4 ve % 49.7 ile 68.8 arasında değişmiştir. Azot kullanım etkinliği değerleri 4.1 ile 51.7 arasında, fizyolojik etkinlik değerleri 314.0 ile 2288.8 arasında ve geri dönüşüm etkinliği değerleri % 1.05 ile 3.73 arasında değişim göstermiştir. Elde edilen veriler incelendiğinde kuru ot verimi, ham protein verimi, azot kullanım etkinliği, fizyolojik etkinlik ve geri dönüşüm etkinliği değerlerinde % 50 yaygın fiğ ve % 50 yulaf karışım parsellerinde dekara 6 kg N uygulaması en yüksek sonuçları vermiştir. Karışık ekimin yalın ekimlere göre verim ve kalitede daha iyi sonuçlar sunduğu, N kullanımında ise dekara 6 kg N uygulamasının verim, ekonomi ve çevre açısından en iyi sonuçları verdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, yulaf ve yaygın fiğin karışım halinde yetiştirilmesi ve dekara 6 kg azot uygulamasının sürdürülebilir yem üretimi ve azot yönetimi açısından önemli bir potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir.

The sustainability of the livestock sector is directly dependent on the production of sufficient and high-quality forage. The increasing demand for high-quality feed, the reduction of pasture areas, and the limited cultivation of forage crops have led to a growing interest in mixed cropping systems. In such systems, the significance of cereal-legume intercropping is particularly evident due to the nitrogen-fixing ability of legumes and the benefits that cereals derive from this process. This study was conducted over two consecutive vegetation periods (2022–2023 and 2023–2024) under the conditions of the central district of Bilecik province, aiming to determine the dry matter yield and nitrogen use efficiency of oat and common vetch grown alone and in 50:50 mixtures, with different nitrogen fertilizer doses. The oat cultivar used as the experimental material was Chekota, and the common vetch cultivar was Kubilay 82. Three different nitrogen fertilizer doses (0, 6, and 12 kg N/da) were applied to the sole crops and their 50:50 mixture, and the experiments were established in a randomized complete block design with three replications. In the study, plant height, dry matter yield, crude protein yield, ADF and NDF ratios, nitrogen use efficiency, physiological efficiency, recycling efficiency, and some nutrient contents were determined. The dry matter yield values ranged from 382.7 to 1420.5 kg/da on the two-year average. The highest dry matter yield was obtained from the 50% oat + 50% common vetch mixture with 6 kg N/da application. On a two-year average, crude protein yield, ADF, and NDF ranged from 71.64 to 229.38 kg/da, 31.5% to 36.4%, and 49.7% to 68.8%, respectively. Nitrogen use efficiency ranged from 4.1 to 51.7, physiological efficiency from 314.0 to 2288.8, and recycling efficiency from 1.05% to 3.73%. Analysis of the data indicated that the 50:50 oat-common vetch mixture plots with 6 kg N/da application yielded the highest results in terms of dry matter yield, crude protein yield, nitrogen use efficiency, physiological efficiency, and recycling efficiency. Mixed cropping provided better results in yield and quality compared to sole cropping, and applying 6 kg N/da was found to be the most effective rate in terms of yield, economic return, and environmental sustainability. In conclusion, cultivating oat and common vetch in a mixture and applying 6 kg N/da was identified as having significant potential for sustainable forage production and nitrogen management.