BIST 25 Sürdürülebilirlik endeksinde yer alan işletmelerin iklim değişikliği açıklamalarının yeşil yıkama riski (greenwashıng) kapsamında incelenmesi

Abstract

İklim krizinin derinleşmesi ve doğal kaynakların tahribatı, sürdürülebilirliği küresel ölçekte en önemli gündem maddelerinden biri haline getirmiştir. Bu krizin oluşumunda etkili paydaşlardan biri olan işletmeler, çevresel, sosyal ve ekonomik (ESG) performanslarını sürdürülebilirlik raporları aracılığıyla paylaşmaktadır; ancak bu raporların yanıltıcı veya gerçeği yansıtmayan şekilde hazırlanması yeşil yıkama (greenwashing) sorununu ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmada, BİST 25 Sürdürülebilirlik Endeksi’nde yer alan işletmelerin 2017–2023 dönemine ait sürdürülebilirlik raporları incelenerek, iklim değişikliği ile ilgili açıklamaların yeşil yıkama riski kapsamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. BIST 25 Sürdürüleilirlik Endeksinde yer almasına rağmen raporlama sürekliliği bulunmayan sekiz işletme, kapsam dışında bırakılmış ve analiz 17 işletmeyle yürütülmüştür. Araştırma, çoklu vaka analizi yöntemiyle, BIST 25 işletmelerinin raporlarını, TerraChoice’un "Yeşil Yıkamanın Yedi Günahı" sınıflandırmasını temel alan sistematik bir içerik analizi çerçevesinde incelemiştir. Bu kapsamlı metodolojik yaklaşım, sera gazı emisyon verileri ve hedeflerin gerçekleşme tutarlılığının yanı sıra, kurumsal iletişimdeki seçici ve sembolik dil kullanımı ile dolaylı çevresel etkilerin gizlenmesi uygulamalarını da derinlemesine analiz etme imkânı sunmuştur. Elde edilen bulgular, yeşil yıkamanın yedi günahından özellikle "Gizli Uzlaşı Günahı"nın incelenen işletmelerin raporlarında yaygın ve sistematik bir eğilim olduğunu ortaya koymuştur. İncelenen on iki işletmenin raporlarında, sera gazı emisyon performansında tutarsızlıklar bulunmasına rağmen, yalnızca olumlu çevresel gelişmelere yer verildiği, çevresel etkilerle ilgili olumsuz sonuçların, önemli risklerin veya performans düşüşlerinin ise göz ardı edildiği tespit edilmiştir. Buna ek olarak, raporların önemli bir bölümünde "İspat Yokluğu" ve "Belirsizlik Günahı"na işaret eden, somut ve nicel ölçülere dayanmayan, bağımsız doğrulamadan yoksun çevresel iddialar saptanmıştır. Bu durum, kurumsal raporlamada şeffaflık ve hesap verebilirlik açısından yapısal bir eksiklik olarak değerlendirilmektedir.The deepening climate crisis and the degradation of natural resources have made sustainability one of the most important agenda items at the global level. Businesses, as one of the key stakeholders contributing to this crisis, disclose their environmental, social, and economic (ESG) performance through sustainability reports; however, the preparation of these reports in a misleading or non-representative manner gives rise to the problem of greenwashing. This study aims to evaluate the climate change–related disclosures of companies listed in the BIST 25 Sustainability Index within the framework of greenwashing risk by examining their sustainability reports for the period 2017–2023. Eight companies lacking reporting continuity were excluded from the analysis, resulting in a final sample of 17 firms. Adopting a multiple case study design, the research investigates the sustainability reports of BIST 25 companies through a systematic content analysis based on TerraChoice’s “Seven Sins of Greenwashing” classification. This comprehensive methodological approach enables an in-depth examination of greenhouse gas emission data, the consistency between targets and realizations, the selective or symbolic use of language in corporate communication, and practices that obscure indirect environmental impacts. The findings reveal that the “Sin of the Hidden Trade-Off” is both widespread and systematic across the analyzed reports. In twelve of the companies examined, sustainability disclosures emphasized only positive environmental developments, while inconsistencies in greenhouse gas emission performance, major environmental risks or negative outcomes were omitted. Furthermore, a substantial portion of the reports included environmental claims that lacked quantitative evidence or independent verification, indicating the presence of the “No Proof” and “Vagueness” sins. These results point to a structural deficiency regarding transparency and accountability in corporate sustainability reporting.