GEYVE CİVARINDA YILANDA HEYALANI (1922-23) VE BUGÜNE YANSIMALARI

Abstract

Yeryüzü, enerjisini Dünya’nın içinden ve güneşten alan etmen vesüreçlerin karşılıklı etkileşimi ile biçimlenmektedir. Akarsular, buzullar,rüzgarlar, dalga ve akıntılar, fiziksel ve kimyasal çözülme olayları yanındakütle hareketleri de enerjisini güneşten alarak harekete geçenetmenlerdir. Arazinin eğimi, zeminin suya doygunluk derecesi, tektoniközellikler ve kayaç yapısına bağlı olarak harekete geçen heyelan, anakayave üzerindeki örtü katmanlarının eğim doğrultusunda yer değiştirmesiolayıdır. Meskun alanlarda, beşeri tesislerin kurulduğu yerlerdemeydana gelmesi durumunda heyelan olayları can ve mal kaybına yolaçmaları nedeniyle ciddi sonuçlar doğurur.Bu çalışmada Geyve’ye bağlı Yılanda (Bağlarbaşı) Köyü’nde 12Ekim 1922 tarihinden başlayarak 1923 yılı Haziran ayı başına kadardevam eden heyelan konu edinilmiştir. Bu hadise sonucu evler yıkılmış,bahçeler harap olmuş, su kaynakları ve yollarda büyük hasar meydanagelmiştir. Bu heyelan İstanbul’u Anadolu’ya bağlayan şoseninkullanılamaz hale gelmesi ve Geyve Boğazı’nda dar bir yataktan akanSakarya Nehri’nin yatağının kapanması ve bunun sonucu olarakAlifuatpaşa’da bu nehir üzerinde inşa edilmiş olan II. BeyazıtKöprüsü’nün devre dışı kalması ya da sular altında kalması gibi riskleriçerdiğinden daha fazla önemsenmiştir. Nitekim bu hadise DarulfünûnCoğrafya Muallimi İbrahim Hakkı, Darulfünûn İlm-i arz Müderrisi AhmedMüştak ve yine Darulfünûn Suhûr ve Müstehâsât MuallimlerindenAhmed Melek tarafından bizzat mahallinde tetkik edilerek konuhakkında bir risale hazırlanmıştır. 34 sayfadan müteşekkil bu risale,Maarif Vekâleti Neşriyatı olarak Matba-i Amire’de 1924 yılındaneşredilmiştir. Yazılan bu rapor son derece detaylı olup, heyelanınseyrini, meydana getirdiği değişikliği, verdiği zararları tafsilatlı bir şekildeanlatmaktadır. Çalışmamız 1924 tarihli bu çalışmayı merkeze almakla birlikte diğer taraftan heyelanın meydana geldiği arazide saha çalışmalarıyapılarak bu vaka’nın izleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmadâhilinde bölgede yaşayanlarla yapılan görüşmelerde meselenintoplumsal yansıması ve günümüze kadar devam eden etkileri de ortayaçıkarılmaya çalışılmıştır.