Tersine Lojistik Açısından Elektronik Atık Yönetiminin İncelenmesi ve Bilgisayar Atıkları Üzerine Bir Uygulama

Abstract

Birlikte yaşama olgusunun oluşması ile ihtiyaçlar ticaret kavramı altında oluşmaya başlamıştır. Kaynakların yeterli olduğu yerleşik hayatın başladığı dünya koşullarında ileri lojistik faaliyetleri gündemde yerine almaktadır. Günümüz koşullarına gelindiğinde insan ihtiyaçların sınırsız, kaynakların ise kıt olması sebebiyle sürdürülebilir bir gelecek için teoriler, fikirler ve projeler oluşturulmuştur. Tersine lojistik kavramı (reverse logistics) 1981 yılında Lambert ve Stock tarafından literatürde ilk tanımlama ve tasnifler yapılmıştır. Sektör olarak otomotiv, tekstil, gıda, ambalaj, metal sanayi ve elektronik eşya gibi birçok alanda boy göstermektedir. Elektrikli ve elektronik atıklar içerisinde barındırdığı çeşitli bileşenler ile sıfır atık projesi kapsamında yer alan diğer sektörlerden elde edilen metal, plastik, cam, kâğıt, ahşap vb. atık türlerinin bütününü kapsamaktadır. Kapsam yelpazesinin geniş olması analiz edilmesi yönünün itici gücünü oluşturmuştur. Elektronik atıkların içerisinde yer alan bilgisayar atıkları ise elektronik eşyaların barındırdığı materyaller ile benzerlik göstermekte, fakat yeniden kullanım oranı, yarı mamul olarak RAM, CPU, devre kartları, işlemci, hard disk gibi ara ürünlere sahip olmaktadır. Aynı zamanda modernizasyon ile başka bir ürüne entegre olabilme kabiliyeti ve altın, gümüş, alüminyum, bakır, paladyum gibi değerli madenleri barındırma yüzdesi olarak daha fazla oran ihtiva etmektedir. SWOT analiz yöntemi kullanılarak çalışmada bilgisayar ve elektronik atık alanında faaliyet gösteren firmalardan edinilen bulgular ışığında sektöre yönelik güçlü ve zayıf yönler ile fırsat ve tehditler konu başlıklarında değerlendirilmiştir. Analiz ile zayıf yönler giderilmesi mümkün kılınması imkânı dahilinde güçlü yön haline getirilmesinin sağlanması gerekliliğine vurgu yapılmıştır. Fırsat ve tehditler değerlendirilerek, tehdit konumunda bulunan bilgisayar atıklarından elde edilen kıymetli madenlerin hammadde ihracatında kullanılması, yetişmiş işgücü yetersizliği, Türkiye’de işleme tesis yetersizliği gibi olumsuz etmenlerin fırsata dönüştürülmesinin gerekliliği hakkında tespitlerde bulunulmuştur. Yapılan bu çalışmada tersine lojistik sürecinde bilgisayar ve elektronik atıkların maksimum geri dönüştürülmesi sağlanarak, çevreye duyarlı, sürdürülebilir teknolojik gelecek oluşturmak amaçlanmaktadır. Aynı zamanda ülke olarak sektörde, uluslararası pazarda yerimizi almak ve endüstriyel sektörün gelişimine katkı sağlamak hedeflenmektedir.

With the emergence of the phenomenon of living together, needs began to emerge under the concept of trade. In the world conditions where resources are sufficient and settled life has begun, advanced logistics activities are on the agenda. In today's conditions, human needs are unlimited and resources are scarce, so theories, ideas and projects have been created for a sustainable future. The concept of reverse logistics was first defined and classified in the literature by Lambert and Stock in 1981. As a sector, it appears in many areas such as automotive, textile, food, packaging, metal industry and electronic goods. Electrical and electronic waste contains various components and metal, plastic, glass, paper, wood, etc. obtained from other sectors within the scope of the zero waste project. It covers all types of waste. The wide range of coverage has been the driving force for analysis. Computer waste, which is included in electronic waste, is similar to the materials contained in electronic goods, but its reuse rate is higher than intermediate products such as RAM, CPU, circuit boards, processors and hard disks as semi-finished products. At the same time, it has the ability to integrate into another product through modernization and contains a higher percentage of precious metals such as gold, silver, aluminum, copper and palladium. Using the SWOT analysis method, the study evaluated the strengths, weaknesses, opportunities and threats for the sector in the light of the findings obtained from companies operating in the field of computer and electronic waste. It was emphasized that it is necessary to make it possible to eliminate weaknesses through analysis and to turn them into strengths. By evaluating the opportunities and threats, determinations were made about the necessity of turning negative factors such as the use of precious metals obtained from threatening computer waste in raw material exports, the lack of trained labor force, and the inadequacy of processing facilities in Turkey into opportunities. This study aims to create an environmentally friendly, sustainable technological future by ensuring maximum recycling of computer and electronic waste in the reverse logistics process. At the same time, it is aimed to take our place as a country in the international market and to contribute to the development of the industrial sector.