Marmara Adasındaki mermer işletmelerinde sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin çevresel-sosyal ve ekonomik açıdan değerlendirilmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, Marmara Adası’nda faaliyet gösteren mermer işletmelerinin sürdürülebilirlik kavramına yönelik algılarını ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) kapsamındaki uygulamalarını incelemektir. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda adada aktif olarak faaliyet gösteren 12 mermer işletmesi ile derinlemesine görüşmeler yapılmış ve elde edilen veriler tematik analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde veriler kodlanmış, temalar oluşturulmuş ve temaların yapısal anlamları ortaya çıkarılmıştır. Araştırma bulguları, işletmelerin sürdürülebilirlik kavramını stratejik bir yönetim aracı olarak değil, daha çok operasyonel bir gereklilik olarak ele aldığını göstermektedir. Katılımcıların büyük bölümü sürdürülebilirliği tasarruf, kaynak verimliliği ve çevresel zararın azaltılması gibi dar bir çerçevede tanımlamış; sürdürülebilirliğin sosyal, çevresel ve ekonomik boyutlarını kapsayan bütüncül yapısı yeterince benimsenmemiştir. SKA farkındalığının ise oldukça düşük olduğu, işletmelerin önemli bir kısmının bu hedeflere yönelik bilgi sahibi olmadığı belirlenmiştir. Çevresel sürdürülebilirlik uygulamaları incelendiğinde, su ve atık yönetimi gibi faaliyetlerin işletmelerin sahip olduğu teknik altyapı ve mali olanaklara göre şekillendiği görülmüştür. Atık molozların farklı ürünlere dönüştürülerek yeniden ekonomiye kazandırılması olumlu bir gelişme olmakla birlikte, yenilenebilir enerji kullanımı yüksek maliyetler nedeniyle sınırlı kalmıştır. Sosyal sürdürülebilirlik boyutunda ise İSG uygulamalarının düzenli olarak yürütüldüğü, ancak toplumsal cinsiyet eşitliği, kurumsal sosyal sorumluluk ve yerel halkla iş birliği gibi alanlarda gelişim gereksinimi olduğu ortaya çıkmıştır. Ekonomik sürdürülebilirlik ise sektörün güçlü yönü olarak öne çıkmakta; mermer işletmelerinin ada ekonomisine istihdam ve ticaret yoluyla önemli katkılar sunduğu görülmektedir. Sonuç olarak, Marmara Adası mermer sektöründe sürdürülebilirliğe yönelik farkındalık sınırlı düzeyde olup, çevresel ve sosyal boyutların kurumsal bir çerçevede ele alınması gerekmektedir. Sektörde sürdürülebilirlik uygulamalarının güçlendirilmesi için uzman personel istihdamı, SKA konusunda eğitimler, çevresel teknolojilere erişimin artırılması ve toplumsal etkiyi güçlendiren sosyal programların geliştirilmesi önerilmektedir.

The aim of this study is to examine the perceptions of marble enterprises operating on Marmara Island regarding the concept of sustainability and their practices related to the Sustainable Development Goals (SDGs). The research was conducted using a phenomenological design within the qualitative research framework. In this context, in-depth interviews were carried out with 12 actively operating marble enterprises on the island, and the collected data were analyzed through thematic analysis. During the analysis process, the data were coded, themes were created, and the structural meanings of the themes were revealed. The findings reveal that the enterprises perceive sustainability not as a strategic management tool but rather as an operational necessity. Most participants defined sustainability in terms of saving resources, increasing efficiency, or minimizing environmental harm, indicating that the holistic nature of sustainability which encompasses environmental, social, and economic dimensions has not been fully adopted. Awareness of the SDGs was also found to be low, with many enterprises lacking sufficient knowledge about these global goals.bIn terms of environmental sustainability, practices such as water and waste management were shaped largely by the technical infrastructure and financial capacity of the firms. While the reuse of marble waste materials for secondary products represents a positive step, the adoption of renewable energy technologies remained limited due to high initial costs. In the social sustainability dimension, although Occupational Health and Safety (OHS) practices were implemented effectively, gaps were identified in areas such as gender equality, corporate social responsibility, and formal collaboration with the local community. Economic sustainability emerged as the strongest dimension, as the marble sector plays a crucial role in supporting the island’s employment and local economy. In conclusion, sustainability awareness within the Marmara Island marble sector remains limited, and there is a growing need to address environmental and social dimensions within a more institutionalized framework. To strengthen sustainability practices in the sector, it is recommended to employ specialized staff, provide training on SDGs, enhance access to environmental technologies, and develop social programs that increase community impact.