Popüler romanlarda Türk mitolojisinin izleri

Abstract

Bu çalışmanın amacı, popüler edebiyat anlatılarında Türk mitolojisinin kullanım biçimlerini incelemek ve mitolojik unsurların çağdaş romanlarda nasıl yeniden yorumlandığını ortaya koymaktır. Bu doğrultuda popüler edebiyat kapsamında 2015 yılı ve sonrasında yazılan sekiz roman; Erlik Han Tamgası, Umay Tacın Sırrı, Oğuz Kağan Destanı, Deli Dumrul, Congolos, Son Şaman, Yeşil Şaman ve Papağan ve Yada Taşı, Türk mitolojisinin temel kaynakları esas alınarak tanrılar ve tanrısal varlıklar, mitik kahramanlar, mitik yaratıklar, mitik nesneler ile seçilmiş insanlar/şamanlar başlıkları çerçevesinde incelenmiştir. Çalışma, dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümünde araştırmanın amacı, kapsamı ve yöntemi ele alınmıştır. İkinci bölümde mitlerin tanımı ve kökeni, mitoloji ve edebiyat ilişkisi ile Batı edebiyatında mitoloji incelenmiştir. Üçüncü bölümde Türk mitolojisine genel bir bakış sunulmuş, Türk mitolojisine ait ögeler ve Türk mitolojisi ile edebiyat arasındaki ilişki ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise popüler roman ve mit ilişkisi ile Türk mitolojisinin popüler anlatılardaki rolü değerlendirilmiş ve araştırma kapsamında seçilen sekiz roman incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, veri toplama tekniği olarak doküman analizi kullanılmıştır. İncelenen romanlarda yer alan mitolojik unsurlar belirlenmiş; bu unsurlar Türk mitolojisindeki karşılıklarıyla karşılaştırılarak eserlerde üstlendikleri işlevler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, popüler edebiyat anlatılarında Türk mitolojisine ait unsurların yalnızca anlatıyı zenginleştiren folklorik ögeler olarak kullanılmadığı; aynı zamanda olay örgüsünü şekillendiren, karakterlerin gelişimini yönlendiren ve anlatının anlam dünyasını derinleştiren temel yapı unsurları hâline getirildiği tespit edilmiştir. Tanrılar ve tanrısal varlıklar, şamanlar, mitik kahramanlar, mitik yaratıklar, kutsal nesneler, kültler ve ritüeller büyük ölçüde geleneksel özelliklerini korumakla birlikte, çağdaş roman estetiği ve popüler edebiyatın anlatım olanakları doğrultusunda yeniden yorumlanarak yeni işlevler kazanmıştır. Özellikle şamanlık geleneği, Yada Taşı, Gök Tanrı inancı, Umay, Erlik Han, kutsal hayvanlar ile rüya ve kehanet motiflerinin incelenen eserlerde öne çıkan mitolojik unsurlar olduğu belirlenmiştir.The aim of this study is to examine the ways in which Turkish mythology is used in popular literary narratives and to reveal how mythological elements are reinterpreted in contemporary novels. Accordingly, eight novels written in 2015 and thereafter within the scope of popular literature—Erlik Han Tamgası, Umay Tacın Sırrı, Oğuz Kağan Destanı, Deli Dumrul, Congolos, Son Şaman, Yeşil Şaman ve Papağan, and Yada Taşı—were examined on the basis of primary sources of Turkish mythology under the categories of gods and divine beings, mythical heroes, mythical creatures, mythical objects, and selected individuals/shamans. The study consists of four chapters. The first chapter discusses the purpose, scope, and methodology of the research. The second chapter examines the definition and origins of myths, the relationship between mythology and literature, and mythology in Western literature. The third chapter provides an overview of Turkish mythology and discusses elements of Turkish mythology and the relationship between Turkish mythology and literature. The fourth chapter evaluates the relationship between popular novels and mythology and the role of Turkish mythology in popular narratives, and examines the eight novels selected within the scope of the research. The mythological elements in the novels were identified and compared with their counterparts in Turkish mythology. The findings of the study indicate that elements of Turkish mythology in popular literary narratives are not used merely as folkloric elements that enrich the narrative; rather, they also function as fundamental structural elements that shape the plot, guide character development, and deepen the meaning of the narrative. Gods and divine beings, shamans, mythical heroes, mythical creatures, sacred objects, cults, and rituals largely retain their traditional characteristics while gaining new functions through reinterpretation in accordance with contemporary novel aesthetics and the narrative possibilities of popular literature. In particular, shamanic tradition, the Yada Stone, the belief in Gök Tanrı, Umay, Erlik Han, sacred animals, and motifs of dreams and divination were identified as prominent mythological elements in the works examined.