Ergenlerin kişilik modelleriyle duygusal zekâları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, ergenlerin duygusal zekâ düzeyleri ile beş faktör kişilik özellikleri arasındaki ilişkileri incelemek ve bu değişkenlerin çeşitli demografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Ergenlik dönemi, bireyin duygusal ve kişilik gelişiminin hız kazandığı, sosyal ilişkilerinin yoğunlaştığı ve psikolojik uyum süreçlerinin şekillendiği kritik bir gelişim evresi olarak kabul edilmektedir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modeli esas alınarak yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, farklı sınıf düzeylerinde öğrenim gören ve ergenlik döneminde bulunan toplam 395 öğrenci oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında Duygusal Zekâ Ölçeği ile Beş Faktör Kişilik Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde, bağımsız örneklemler için t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Pearson momentler çarpımı korelasyon analizi yöntemlerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, duygusal zekânın alt boyutları ile kişilik özellikleri arasında genel olarak pozitif yönlü ve düşük ile orta düzey arasında değişen anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermiştir. Özellikle duygusal zekânın düzenleme boyutunun kişilik özellikleriyle diğer alt boyutlara kıyasla daha güçlü ilişkiler sergilediği belirlenmiştir. Demografik değişkenlere göre yapılan analizlerde, duygusal zekâ alt boyutlarının büyük ölçüde anlamlı biçimde farklılaşmadığı görülmüştür. Buna karşın kişilik özelliklerinin bazı boyutlarının cinsiyet, ebeveyn eğitim düzeyi ve aile gelir düzeyine göre anlamlı farklılıklar gösterebildiği belirlenmiştir. Bu bulgu, kişilik özelliklerinin sosyodemografik değişkenlere karşı duygusal zekâya kıyasla daha duyarlı olabileceğini düşündürmektedir. Ayrıca, sınıf düzeyi değişkenine göre yapılan analizlerde, duygusal zekâ alt boyutlarında anlamlı bir farklılık saptanmazken, kişiliğin bazı boyutlarında sınırlı düzeyde farklılaşmaların ortaya çıktığı görülmüştür. Araştırma sonuçları, duygusal zekâ ile kişilik özelliklerinin birbirinden bağımsız yapılar olmadığını, ancak tamamen örtüşmeyen çok boyutlu yapılar olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, duygusal zekânın yalnızca kişilik özellikleri temelinde açıklanamayacağı; bireyin yaşantıları, çevresel etkileşimleri ve öğrenme süreçleriyle birlikte ele alınması gerektiği anlaşılmaktadır. Elde edilen bulgular, ergenlerin duygusal zekâ becerilerinin geliştirilmesine yönelik eğitsel ve psikolojik müdahalelerin önemini vurgulamakta ve ergenlik döneminde sağlıklı duygusal ve kişilik gelişimini desteklemeye yönelik çalışmalara katkı sağlamaktadır.The aim of this study is to investigate the relationships between adolescents’ emotional intelligence levels and the Five-Factor Personality traits, and to examine whether these variables differ according to various demographic characteristics. Adolescence is regarded as a critical developmental period in which emotional and personality development accelerates, social relationships intensify, and psychological adjustment processes take shape. The study was conducted using a relational survey design within the framework of quantitative research methods. The sample consisted of a total of 395 adolescents attending different grade levels and being in the adolescence period. Data were collected using the Emotional Intelligence Scale and the Five-Factor Personality Scale. The collected data were analyzed through independent samples t-tests, one-way analysis of variance (ANOVA), and Pearson product–moment correlation analysis. The findings indicated that there were generally statistically significant relationships at low to moderate levels between the subdimensions of emotional intelligence and personality traits. In particular, the emotion regulation dimension of emotional intelligence demonstrated stronger associations with personality traits compared to the other subdimensions. Analyses conducted based on demographic variables revealed that emotional intelligence subdimensions did not show significant differences in most cases. However, certain personality traits were found to differ significantly according to gender, parental education level, and family income level. This finding suggests that personality traits may be more sensitive to sociodemographic variables than emotional intelligence. Additionally, while no significant differences were observed in emotional intelligence subdimensions according to grade level, limited differences emerged in specific personality dimensions.Overall, the results demonstrate that emotional intelligence and personality traits are related yet distinct constructs that do not completely overlap. Accordingly, emotional intelligence cannot be explained solely on the basis of personality traits and should be considered together with individuals’ experiences, environmental interactions, and learning processes. The findings highlight the importance of educational and psychological interventions aimed at supporting adolescents’ emotional intelligence skills and contribute to efforts to promote healthy emotional and personality development during adolescence.