Yervant Oskan Efendi'nin eserleri ve sanat anlayışı

Abstract

Osmanlı İmparatorluğu’nun erken ve gelişim dönemlerinde heykel sanatı oldukça sınırlı bir çevrede kalmış böylece gelişim imkânı bulamamıştır. Eskiden beri süregelen gelenekler sayesinde heykelcilik alanında, mimariye ve mezar taşı işçiliğine bağlı olarak birkaç girişimin olmasına rağmen bir disiplin olarak heykelciliğin icra edilmesi, XIX. yüzyılın son çeyreğine denk gelmiştir. Tarihimizde yapılan ıslahat çalışmaları eğitim alanını da kapsamıştır ve eğitimde bir dizi yenilikler meydana getirilmiştir. Bu reformlar kapsamında, XIX. yüzyılda II. Abdülhamid Dönemi’nde bir güzel sanatlar okulu açılması amaçlanmıştır. 1883 senesinde açılan ve ülkemizin ilk güzel sanatlar okulu olan Sanayi-i Nefise Mektebi mimarlık, resim, heykel ve gravür bölümlerinden oluşmaktadır. Mektebin kurulmasıyla figüratif sanat anlayışı heykel alanında da kendine yer bulmuştur. Heykel bölümünün ilk öğretmeni, yurtdışında eğitim gören Ermeni asıllı Yervant Oskan Efendi olmuştur. Çalışmamız kapsamında Oskan Efendi’nin eserlerini ve sanat anlayışını inceleyeceğimiz için kişisel hayatı hakkında bilgilere değinilmeyecektir. Lakin eğitim hayatından bahsetmek gerekmektedir çünkü aldığı eğitimler üslubunu ve eserlerini etkilemiştir. Yervant Oskan Efendi, 2 Mart 1883 tarihinde açılan Sanayi-i Nefise Mektebi’nde müdür yardımcılığı, heykel bölümü öğretmenliği ve heykel onarım uzmanlığı görevlerini başarıyla gerçekleştirmiş, bu görevlere ek olarak Osman Hamdi Bey ile birlikte pek çok arkeolojik kazıya katılmış ve Osman Hamdi tarafından mektebin iç işlerinden sorumlu kılınmış olan tarihimizde değerli bir sanatçıdır. 1855 senesinde İstanbul’un Samatya semtinde dünyaya gelen Oskan Efendi ilköğretim eğitimi için İstanbul Beşiktaş’ta Mahrukyan Okulu’na sonrasında Pera’da Hayr Ananya Okulu’na gitmiştir. 1866 senesinde Venedik’te bulunan Murat Rafaelyan Okulu’na giden Oskan Efendi, bu okulda yaptığı resimler ve çizimler ile dikkat çekmiş ve hocalarının desteğini almıştır. 1872 senesinde bu okuldan mezun olmuş, heykel bölümünü tercih ederek aynı yıl içerisinde Roma’ya gitmiş ve orada Güzel Sanatlar Akademisi’nde hayatının yeni bir eğitim dönemine başlamıştır. Enrico Becketti ile Cirolama Mazzini isimli hocalardan dersler alan Oskan Efendi, buradayken İtalyan Natüralizmi’nden etkilenmiştir ve heykel eğitimine ek olarak, resim ile mimari derslerine de girmiştir. 5 yıllık bir heykeltıraşlık eğitiminin ardından 1877 senesinde mezun olarak aynı yıl içerisinde Paris’e gitmiş, sergilere katılmış ve bakır kakma tekniğinde el işi çalışmaları yapmıştır. 1881 yılında İstanbul’a dönen Oskan Efendi, aynı yıl içerisinde İngiliz Konsolosluğu tarafından düzenlenen sergiye katılmıştır. Oskan Efendi katıldığı sergilerden birinde Osman Hamdi ile tanışmıştır ve Osman Hamdi Bey, figüre dayalı bir sanat anlayışının benimsenmesini amaçladığı için Yervant Oskan Efendi ile tanıştığında, sanatçıyı heykel bölümü hocası yapmayı düşünmüştür. Oskan Efendi yurtdışında aldığı eğitimler sayesinde sanat akımları ile haşır neşir olmuştur. Yukarıda bahsedildiği gibi natüralizmden etkilenen Oskan Efendi, günümüzde İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde sergilenmekte olan “Osman Hamdi Bey Büstü” ve “Naile Hanım Büstü” isimli heykellerinde klasik üslubu benimsemiş, klasik heykel kurallarına bağlı kalmıştır. Sanatçı yaptığı eserler de çok ince bir işçilik gerçekleştirmiş ve her bir detayı, elinde bulunan malzemeye işlemiştir. Yervant Oskan Efendi’nin sanat üslubu hakkında önceleri, öğrencilerinin eserlerinden yola çıkarak fikir sahibi olunmuştur lakin sonrasında sanatçının eserlerinin keşfedilmesi ve incelenmesiyle üslubu hakkında daha net fikirler elde edilmiştir. Adnan Çoker’in çabaları sonucunda “Zeybek” ve “Tavukçu Kadın” isimli iki eser keşfedilmiştir. Yazar, “Osman Hamdi ve Sanayi-i Nefise Mektebi” isimli eserinde bahsi geçen iki heykelden yola çıkarak Oskan Efendi’nin oryantalist bir anlayış ile bu eserleri meydana getirdiğini söylemiştir. Ek olarak bu iki eseri incelediğimiz de günlük hayattan sahneleri bizlere aktarmış olduğu görülmektedir. Garo Kürkman’ın “Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermeni Ressamlar” isimli kitabında Oskan Efendi’nin “Natürmort” isimli tablosunu görmekteyiz. Bu eser, Oskan Efendi’nin nesneleri oldukça canlı bir şekilde resmettiği bir eser olmuştur. Çalışmamızda Oskan Efendi’nin mevcut eserleri incelenecek ve bu incelemeler üzerinden sanat üslubu hakkında bilgi verilecektir.

In the early and developmental periods of the Ottoman Empire, the art of sculpture remained confined to a rather limited sphere and thus did not have the opportunity to flourish. Although there had been a few attempts in the field of sculpture, mostly associated with architecture and tombstone craftsmanship due to long-standing traditions, the practice of sculpture as an independent discipline did not emerge until the last quarter of the 19th century. The reform movements throughout our history also encompassed the field of education, leading to a series of innovations in the educational system. As part of these reforms, during the reign of Sultan Abdülhamid II in the 19th century, it was intended to establish a fine arts school. Founded in 1883, the Sanayi-i Nefise Mektebi—the first fine arts school in the country—comprised departments of architecture, painting, sculpture, and engraving. With the establishment of the school, the understanding of figurative art also found a place in the field of sculpture. The first instructor of the sculpture department was Yervant Oskan Efendi, an Armenian-origin artist who had received education abroad. Since this study will examine the works and artistic approach of Oskan Efendi, details of his personal life will not be addressed. However, it is necessary to mention his educational background, as the education he received significantly influenced his style and artistic output. Yervant Oskan Efendi was a distinguished artist in our history who successfully served as the deputy director of the Sanayi-i Nefise Mektebi (Academy of Fine Arts), sculpture instructor, and sculpture restoration specialist following its foundation on March 2, 1883. In addition to these roles, he participated in numerous archaeological excavations alongside Osman Hamdi Bey and was entrusted by Hamdi Bey with internal affairs of the school. Born in 1855 in the Samatya district of Istanbul, Oskan Efendi began his primary education at the Mahrukyan School in Beşiktaş and later attended the Hayr Ananya School in Pera. In 1866, he enrolled at the Murat Rafaelyan School in Venice, where his drawings and paintings garnered attention and support from his teachers. He graduated in 1872 and chose to pursue sculpture. That same year, he went to Rome and began a new phase of his academic life at the Academy of Fine Arts. There, he studied under Enrico Becketti and Girolamo Mazzini, and during his time in Rome, he was influenced by Italian Naturalism. In addition to sculpture, he also took classes in painting and architecture. After completing five years of sculpture training, he graduated in 1877, and later that year, he moved to Paris, where he participated in exhibitions and engaged in handcrafted works using the copper inlay technique. In 1881, Oskan Efendi returned to Istanbul and participated in an exhibition organized by the British Consulate the same year. During one of the exhibitions he attended, Oskan Efendi met Osman Hamdi, who, aiming to promote a figurative art approach, considered making him the professor of the sculpture department. Thanks to the education Oskan Efendi received abroad, he became familiar with various art movements. As mentioned above, influenced by naturalism, Oskan Efendi adopted a classical style in his sculptures, such as the “Bust of Osman Hamdi Bey” and the “Bust of Naile Hanım,” which are currently displayed in the Istanbul Museum of Painting and Sculpture. He adhered to the classical rules of sculpture, and his works reflect meticulous craftsmanship, with each detail carefully incorporated into the material he worked with. Initially, Oskan Efendi’s artistic style was understood through the works of his students, but over time, as his own works were discovered and analyzed, clearer insights into his style emerged. As a result of Adnan Çoker’s efforts, two works titled “Zeybek” and “Tavukçu Kadın” were uncovered. In his book “Osman Hamdi and the School of Fine Arts,” the author states that these two sculptures were created by Oskan Efendi with an oriental approach. Additionally, upon examining these two works, it becomes clear that they depict scenes from daily life. In Garo Kürkman’s book “Armenian Painters in the Ottoman Empire,” Oskan Efendi’s painting “Still Life” is featured. This piece is known for vividly portraying objects. In our study, Oskan Efendi’s existing works will be analyzed, and based on these analyses, more information will be provided regarding his artistic style.