Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Cumhuriyet ve Hakimiyet-i Milliye gazetelerindeki yazıları (1924-1925)

Abstract

Osmanlı'da basın hayatının temelleri 1831 yılında Takvim-i Vekayi ile atılır. Agah Efendi tarafından 1860 yılında çıkarılan Tercüman-ı Ahval gazetesi ile de özel gazeteler yayın hayatına girer. Gazetecilik, Osmanlı aydınları için fikirlerini halka ulaştırmanın en etkili yolu haline gelir. Özellikle II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte basında büyük bir çeşitlilik yaşanır, yazar-gazeteci tipi aydınlar toplumsal hayatta ön plana çıkmaya başlar. Yakup Kadri de gazetelerde yazan edebî ve siyasi bir kişiliktir. Bu çalışma, basın hayatına 1920 yılında başlayan Hakimiyet-i Milliye ve 1924 yılında başlayan Cumhuriyet gazetelerinde, Yakup Kadri'nin Cumhuriyet'in kuruluş sürecindeki siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel ve edebi meselelere yaklaşım tarzını içerir. Çalışmada Osmanlıca aslından Latin harflerine aktarılan metinler içeriklerine göre temalara ayrılmıştır. Yazılar içerik analizi yöntemi ile ele alınmıştır. Her bir yazı için öne çıkan tema belirlenmiş olup yazılar kendi teması bağlamında tahlil edilmiştir. Gazete nüshaları taranarak bulunan yazılar Latin harflerine aktarılırken TDK yazım kuralları esas alınmıştır. Orada mevcut olmayan kelimeler için Kubbealtı Lugatı'na başvurulmuştur. Osmanlıca haliyle günümüze gelmiş olan bu yazıların Latin harflerine aktarılarak, bundan sonra yapılacak akademik çalışmalara katkı sağlaması ve literatüre yeni bir kaynak oluşturması hedeflenmiştir. Yakup Kadri, külliyatı tamamlanmamış bir yazardır. Latin harflerine çevrilmemiş yazıları bulunur. Cumhuriyet ve Hakimiyet-i Milliye gazetelerindeki yazıları ile ilgili bir çalışmaya rastlanmaz. Bu tez ile bu boşluğun bir nebze de olsun doldurulması ve yazılar vasıtasıyla Cumhuriyet'in ilk yıllarında Yakup Kadri'nin kaleminden dönemin toplumsal ve siyasal gelişmelerini görebilmek amaçlanır. Örneklem olarak bu gazetelerin seçilme sebebi yazarın bu gazetelerdeki yazılarının ekseriyetinin çevrilmemiş olmasıdır. Bu çalışma sonucunda Yakup Kadri'nin o dönemin basın hayatını, toplumunu, siyaset hayatını çoğunlukla ironik bir üslupla eleştirdiği görülmüştür. Bu yazıların, dönemin toplumsal ve siyasal ortamını anlamaya katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Bu neticeyle söz konusu metinlerin hem edebiyat hem basın tarihi doğrultusunda başvurulabilecek metinler arasında değerlendirilebileceği kanaatine varılmıştır.

Press life in the Ottoman Empire began in 1831 with Takvim-i Vekayi. With the Tercüman-ı Ahval newspaper published by Agah Efendi in 1860, private newspapers also began to emerge. Journalism became the most effective way for Ottoman intellectuals to convey their ideas to the public. Especially with the declaration of the Second Constitutional Era (II. Meşrutiyet), great diversity was experienced in the press, and writer-journalist type intellectuals began to come to the forefront of social life. Yakup Kadri was also a literary and political figure who wrote for newspapers. This study covers Yakup Kadri's approach to political, social, economic, cultural, and literary issues during the establishment process of the Republic in Hakimiyet-i Milliye, which started its publication life in 1920, and Cumhuriyet newspapers, which started in 1924. In the study, texts transferred from the original Ottoman script to Latin characters have been divided into themes according to their content. The writings were analyzed using the content analysis method. A prominent theme was identified for each article, and the texts were analyzed within the context of their respective themes. While transferring the articles found by scanning newspaper copies into Latin characters, the Turkish Language Association (TDK) spelling rules were taken as the basis. For words not present there, the Kubbealtı Dictionary was consulted. By transferring these writings, which have survived to the present day in their Ottoman form, into Latin characters, it is aimed to contribute to future academic studies and create a new source for the literature. The reason for selecting these newspapers as a sample is that the majority of the author's writings in these newspapers have not been translated/transliterated. As a result of this study, it was observed that Yakup Kadri criticized the press life, society, and political life of that period mostly with an ironic style. It is thought that these writings can contribute to understanding the social and political atmosphere of the period. Consequently, it has been concluded that the texts in question can be evaluated among the texts that can be consulted in terms of both literature and press history.