6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrası sosyal medya kullanıcılarında travma sonrası stres ve algılanan sosyal desteğin travma sonrası büyüme üzerindeki etkisi

Abstract

Dünyanın varoşulundan itibaren insanoğlu kaynağı, etkisi, şiddeti birbirinden farklı olan afetlerle mücadele etmektedir. Afetler; fiziksel, ekonomik kayıpların yanında sosyal kayıplara da neden olarak günlük hayatı kesintiye uğratan veya felç eden, doğal veya insan kaynaklı olarak gerçekleşen olaylardır (Gökçe & Tetik, 2012). Afetler, pek çok insanın yaşantısını etkilemekte olup afetler sonrasında yaşanan maddi ve manevi kayıplar bireyleri travmatik hale getirmektedir (Işıklı & Tüzün, 2017). Afetler sonrasında afetzedelerin önemli bölümünde, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), kaygı bozuklukları veya depresyon gibi duygusal bozukluklar görüldüğünü belirtilmektedir (Norris & ark., 2002). Özellikle ülkemizin bulunduğu coğrafi konum sebebiyle büyük bir çoğunluğu deprem riski altında olup geçmişe bakıldığında meydana gelen depremler sonucu büyük kayıplar vermiştir. 6 Şubat 2023 tarihinde sırasıyla 04.17 ve 13.24’te ger çekleşen, büyüklükleri 7,7 ve 7,6 olan ve merkez üsleri Kahramanmaraş Pazar cık ilçesi ve Kahramanmaraş Elbistan olan iki büyük deprem meydana gelmiştir. Son yüzyılda can ve mal kayıplarının büyüklüğü açısından değerlendirildiğinde ilk sıralarda yer alan iki depremden 120 bin km2’lik bir alan ile 11 ilimiz ve 14 milyon vatandaşımızı etkilemiş, depremlerde 53.537 vatandaşımız vefat etmiş, 107.204 vatandaşımız ise yaralanmıştır (Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Yeniden-Imar-ve-Gelisme-Raporu-1). Yaşanılan depremin büyüklüğü ve etki lenen illerin çokluğu nedeni ile son 100 yılın en büyük depremleri arasına giren Kahramanmaraş Depremleri sonrasında arama ve kurtarma çalışmaları için top yekûn bir seferberlik başlatılmıştır. Diğer taraftan deprem ile ilgili haberler ulusal ve uluslararası medya, sosyal medya, haberleşme kanalları vasıtası ile servis edile rek deprem ile ilgili görüntüler, videolar ve hikâyeler tüm dünya tarafından takip edilmiştir. Yapılan araştırmalar travmatik olaylar ile ilgili haberlerin medyada yer almasının (kaygı ve TSSB semptomları ile ilişkili olduğunu göstermektedir (Collimore & ark. 2008).Ülkemizde 6 Şubat tarihinde ve sonrasında çok büyük bir coğrafyada oldukça yıkıcı etkilere sahip olan depremler yalnızca depremi birebir yaşayanları yanında depremzedelerin yakınları ile deprem haberlerine ve görün tülerine medya ve sosyal medya vasıtası ile maruz kalan bireylerin, afet ve yardım gönüllülerinin de dolaylı olarak etkilemiştir (Işıklı & Tüzün, 2017). Çalışmada 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerini sosyal medya vasıtası ile takip ederek deprem ile ilgili haberlere ve görüntülere dolaylı olarak maruz kalmış bireylerin deprem sonrası travma düzeyleri, algılanan sosyal destek ve travma sonrası büyüme düzeylerinin araştırılmasının yanı sıra özellikle afetler ile ilgili haberlerin toplum üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmaktadır.Since the slum of the world, human beings are struggling with disasters whose source, effect and violence are different from each other. Disasters; They are natural or man-made events that interrupt or paralyze daily life by causing social as well as physical and economic losses (Gökçe & Tetik, 2012). Disasters affect the lives of many people and the material and spiritual losses experienced after disasters make individuals traumatic (Işıklı & Tüzün, 2017). Significant numbers of post-disaster survivors report having emotional disorders such as Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD), anxiety disorders, or depression (Norris & et al., 2002). Especially due to the geographical location of our country, a large majority of them are at risk of earthquakes and have suffered great losses as a result of earthquakes in retrospect. On February 6, 2023, two large earthquakes occurred at 04.17 and 13.24, respectively, with magnitudes of 7.7 and 7.6, with the epicenters being Kahramanmaraş Pazar çık district and Kahramanmaraş Elbistan. When evaluated in terms of the magnitude of the loss of life and property in the last century, it affected 11 provinces and 14 million citizens with an area of 120 thousand km2 from the two earthquakes in the first place, 53,537 of our citizens died in the earthquakes, and 107,204 of our citizens were injured (Kahramanmaraş-ve-Hatay-Earthquakes-Reconstruction-Reconstruction-and-Development-Report-1). After the Kahramanmaraş Earthquakes, which became one of the biggest earthquakes of the last 100 years due to the magnitude of the earthquake experienced and the large number of provinces affected, a total mobilization was started for search and rescue efforts. On the other hand, the images, videos and stories related to the earthquake, which are served through national and international media, social media and communication channels, have been followed by the whole world. Research conducted on media coverage of news about traumatic events (Suggests that it is associated with anxiety and PTSD symptoms (Collimore & et al. 2008)The earthquakes that had devastating effects in a very large geography on and after February 6 in our country indirectly affected not only those who experienced the earthquake directly, but also the relatives of the earthquake victims, the individuals who were exposed to earthquake news and news through the media and social media, disaster and aid volunteers (Işıklı & Tüzün, 2017). In the study, by following the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes through social media, it is aimed to investigate the post-earthquake trauma levels of individuals who have been indirectly exposed to news and images about the earthquake, the levels of perceived social support and post-traumatic growth, as well as the effects of news about disasters on society.