Çevresel faktörler ve yaşam beklentisi

Abstract

Bu çalışma, çevresel baskıların uzun ömürlülük üzerindeki etkilerini yaşam beklentisi ve sağlıklı yaşam beklentisi göstergeleri üzerinden incelemektedir. Mevcut literatür, çevresel bozulmanın sağlık üzerindeki etkilerini çoğunlukla ortalama ilişkiler çerçevesinde ele almakta; bu yaklaşım, çevresel baskıların sağlık dağılımının farklı noktalarındaki heterojen etkilerini göz ardı etmektedir. Bu tez, söz konusu sınırlılığı aşmak amacıyla, çevresel faktörlerin sağlık üzerindeki etkilerini dağılım temelli bir perspektifle analiz etmektedir. Çalışmada, 2000-2022 dönemini kapsayan çok ülkeli panel veri seti kullanılarak ekolojik ayak izi, PM2.5 maruziyeti ve CO2 emisyonlarının yaşam beklentisi ve sağlıklı yaşam beklentisi üzerindeki etkileri incelenmektedir. Analizlerde Machado ve Santos Silva (2019) tarafından geliştirilen Momentler Kantil Regresyonu (MMQR) yöntemi uygulanmakta; böylece çevresel baskıların sağlık dağılımının alt, orta ve üst kantillerinde nasıl farklılaştığı ortaya konulmaktadır. Ayrıca ülkeler, gelişmiş ve gelişmekte olan ülke grupları şeklinde ayrıştırılarak, çevresel baskıların sağlık üzerindeki etkilerinin kurumsal ve ekonomik bağlama göre değişip değişmediği analiz edilmektedir. Elde edilen bulgular, ekolojik ayak izinin hem yaşam beklentisi hem de sağlıklı yaşam beklentisi üzerinde tüm kantiller boyunca istatistiksel olarak anlamlı ve negatif etkilere sahip olduğunu göstermektedir. PM2.5 maruziyetinin olumsuz etkileri özellikle gelişmekte olan ülkelerde ve düşük-orta kantillerde daha belirgin hâle gelmektedir. CO2 emisyonları ise her iki ülke grubunda da uzun dönemli ve kalıcı sağlık kayıplarıyla ilişkilidir. Ayrıca kişi başına gelir ve sağlık harcamalarının çevresel baskıların olumsuz etkilerini kısmen telafi ettiği, ancak bu telafi mekanizmasının kantiller boyunca homojen olmadığı tespit edilmiştir. Bu tez, çevresel bozulmanın sağlık üzerindeki etkilerini yalnızca yaşam süresi üzerinden değil, sağlıklı yaşam süresi perspektifinden de ele alarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Bulgular, çevre ve sağlık politikalarının birlikte tasarlanmasının önemine işaret etmekte; özellikle çevresel baskıların sağlık dağılımının farklı noktalarında yarattığı asimetrik etkilerin politika tasarımında dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.This study examines the effects of environmental pressures on longevity by jointly analyzing life expectancy and healthy life expectancy. The existing literature predominantly focuses on average effects of environmental degradation on health outcomes, thereby overlooking the heterogeneous and distribution-dependent nature of these impacts. To address this limitation, the present thesis adopts a distributional perspective to assess how environmental pressures affect different points of the health distribution. Using a multi-country panel dataset covering the period 2000-2022, the study investigates the effects of ecological footprint, PM2.5 exposure, and CO2 emissions on life expectancy and healthy life expectancy. The empirical analysis is conducted using the Method of Moments Quantile Regression (MMQR) approach developed by Machado and Santos Silva (2019), which allows the estimation of heterogeneous effects across the conditional distribution of health outcomes. Countries are further classified into developed and developing groups to explore whether the health impacts of environmental pressures vary across different economic and institutional contexts. The results indicate that the ecological footprint exerts a consistently negative and statistically significant effect on both life expectancy and healthy life expectancy across all quantiles. The adverse effects of PM2.5 exposure are particularly pronounced in developing countries and at lower and middle quantiles of the health distribution. CO2 emissions are associated with persistent and long-term reductions in both health indicators in both country groups. Moreover, income per capita and health expenditures partially mitigate the negative effects of environmental pressures, although this compensatory effect varies across quantiles. By jointly considering life expectancy and healthy life expectancy within a distributional framework, this thesis provides a more comprehensive assessment of the health consequences of environmental degradation. The findings highlight the importance of integrated environmental and health policies and emphasize that environmental pressures generate asymmetric health effects across the distribution, which should be explicitly accounted for in policy design.