Sağlık Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin zekâ ve yapay zekâ kavramlarına ilişkin metaforik algıları

Abstract

Bu araştırmada Sağlık Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin zekâ ve yapay zekâ kavramlarına ilişkin metaforik algılarının ve yapay zekânın toplumsal ve mesleki geleceğine ilişkin görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği çalışmaya, Çocuk Gelişimi, Hemşirelik, Sosyal Hizmet ve Sağlık Yönetimi bölümlerinin birinci ve dördüncü sınıflarında öğrenim gören 344 öğrenci katılmıştır. Veriler çevrim içi veri toplama formuyla elde edilmiş; bu öğrenciler arasından gönüllü olarak katılan 30 kadın öğrencinin açık uçlu sorulara yazılı yanıtları alınmıştır. Metaforlar, benzetme gerekçeleri ve açık uçlu yanıtlar içerik analiziyle incelenmiş; dağılımlar frekans ve yüzde değerleriyle sunulmuştur. Öğrencilerin %94,8’i günlük yaşamlarında yapay zekâ kullandığını belirtmiştir. Duygu sorusunda merak (%59,9) ilk sırada, güven (%18,6) ikinci sırada yer almıştır. Her iki kavrama ilişkin geçerli metafor yanıtları sekiz kategori altında sınıflandırılmıştır. Zekâya ilişkin yanıtlarda “Mekanik ve Teknolojik Sistemler”, “Değer ve Kıymet” ve “İnsani İlişkiler ve Yardımcı Rol”; yapay zekâya ilişkin yanıtlarda ise “İnsani İlişkiler ve Yardımcı Rol”, “Bilgi Kaynağı ve Öğreticilik” ve “Mekanik ve Teknolojik Sistemler” kategorileri öne çıkmıştır. Açık uçlu görüşlerde toplumsal yaşamı kolaylaştırma, iş süreçlerini hızlandırma ve eğitim ile sağlık alanlarına katkı sağlama beklentileri bulunmuştur. İnsan ilişkilerinin azalması, teknoloji bağımlılığı ve yalnızlaşma gibi olası sonuçlar da dile getirilmiştir. Mesleki geleceğe ilişkin görüşlerde idari ve teknik destek, sağlık hizmetleri, eğitim ve gelişim süreçleri ile danışmanlık görevleri belirtilmiş; empati ve insan ilişkisi gerektiren görevlerde insan unsurunun önemine dikkat çekilmiştir. Bulgular, çalışma grubunda yapay zekânın beklenen yararlarıyla birlikte risk ve sınırlılıkları üzerinden de anlamlandırıldığını göstermektedir.This study aimed to examine Faculty of Health Sciences students’ metaphorical perceptions of the concepts of “intelligence” and “artificial intelligence” (AI), as well as their predictions regarding the societal and professional future of AI. A qualitative research approach was adopted. The study group consisted of first- and fourth-year students enrolled in the departments of Child Development, Nursing, Social Work, and Health Management. A total of 344 students completed an online data collection form administered via Google Forms. Among the students who completed the metaphor form, 30 participants were asked open-ended questions, and their written responses were collected. The data were analyzed using content analysis. The metaphors generated by the students and their responses to the open-ended questions were coded based on similarities in meaning and characteristics and subsequently organized into categories and themes. The distributions of the resulting categories and themes were presented using frequencies and percentages. The findings showed that 94.8% of the students used AI, with curiosity and trust emerging as prominent feelings toward AI. The metaphorical analysis of the concepts of “intelligence” and “artificial intelligence” yielded eight main thematic categories. Metaphors related to intelligence were most frequently grouped under the categories of “Mechanical and Technological Systems,” “Value and Worth,” and “Human Relationships and Supportive Roles,” whereas metaphors related to artificial intelligence were most frequently grouped under “Human Relationships and Supportive Roles,” “Source of Knowledge and Teaching,” and “Mechanical and Technological Systems.” The views of the 30 participants who responded to the open-ended questions indicated that AI could facilitate daily and societal life and contribute to the fields of healthcare and education. However, participants also expressed concerns about potential risks, including the weakening of human relationships, technology dependence, and a lack of empathy.