Eskişehir’de şehir turizminin ekonomik ve sosyokültürel etkilerine yönelik bir araştırma

Abstract

Şehirlerin sahip olduğu tarihsel ve kültürel miras ile rekreasyon olanaklarının turizm kapsamında değerlendirilmesi, birçok şehrin önemli bir turizm destinasyonu olarak gelişmesine katkı sağlamıştır. Bu kentlerden biri olan Eskişehir, kültürel mirası, müzeleri, rekreasyon alanları, kültür ve sanat faaliyetleri ile planlı kentsel gelişimi sayesinde Türkiye'nin önde gelen şehir turizmi destinasyonlarından biri hâline gelmiştir. Bu araştırma, Eskişehir'deki şehir turizminin ekonomik ve sosyokültürel etkilerini yerel halk, turizm işletmeleri ve yerel yönetimler perspektifinden değerlendirmeyi ve şehir turisti profilini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma alanını Eskişehir'in Odunpazarı ve Tepebaşı ilçelerinin kentsel mahalleleri oluşturmaktadır. Araştırmada karma araştırma yöntemi benimsenmiş olup nicel ve nitel veriler birbirini destekleyici ve tamamlayıcı biçimde kullanılmıştır. Nicel veriler, 384 yerel halk ve 300 ziyaretçiye uygulanan anketlerden; nitel veriler ise turizm sektöründe faaliyet gösteren 12 işletme temsilcisi ile kamu ve yerel yönetimleri temsil eden 8 katılımcıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilmiştir. Nicel veriler SPSS 21 programında tanımlayıcı istatistikler, açımlayıcı faktör analizi, bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve ki-kare testi kullanılarak analiz edilmiş; nitel veriler ise MAXQDA 2020 programında içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, şehir turizminin Eskişehir'e ekonomik ve sosyokültürel açıdan önemli katkılar sağladığını ortaya koymuştur. Ekonomik açıdan şehir turizminin ticari ve sektörel gelişimi desteklediği, istihdam ve girişimcilik olanaklarını artırdığı belirlenirken; yaşam maliyetleri ile konut ve iş yeri kiralarındaki artış gibi olumsuz ekonomik etkilerin özellikle turistik çekim merkezlerinde daha belirgin olduğu tespit edilmiştir. Sosyokültürel açıdan ise şehir turizminin kültürel etkinlikleri çeşitlendirdiği, sosyal yaşamı canlandırdığı ve kültürel mirasın korunmasına katkı sağladığı; buna karşılık özellikle turistik alanlarda kalabalıklaşma, trafik yoğunluğu ve otopark yetersizliği gibi sorunları artırdığı belirlenmiştir. Ayrıca şehir turistlerinin büyük ölçüde kısa süreli, kültür ve deneyim odaklı ziyaretçilerden oluştuğu; ziyaretçi hareketliliğinin ise Odunpazarı Tarihi Bölgesi, Porsuk Çayı çevresi, Sazova Bilim, Kültür ve Sanat Parkı, müzeler ve rekreasyon alanlarında yoğunlaştığı saptanmıştır. Araştırma bulguları doğrultusunda, şehirdeki farklı turizm türlerinin birbirini destekleyecek biçimde entegre edilmesi; ziyaretçi hareketliliğinin mekânsal olarak dengelenmesine, ziyaret sürelerinin uzamasına ve şehir turizminin ekonomik ve sosyokültürel etkilerinin daha dengeli biçimde yönetilmesine olanak sağlayacaktır. Bu doğrultuda Eskişehir'de şehir turizminin, şehirsel gelişim süreçleriyle uyumlu, paydaş katılımını esas alan ve kentin potansiyelini birlikte değerlendiren bütüncül bir yönetim anlayışıyla geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.The evaluation of cities’ historical and cultural heritage and recreational opportunities within the scope of tourism has contributed to the development of many cities as significant tourism destinations. One of these cities, Eskişehir, has become one of Türkiye’s leading urban tourism destinations through its cultural heritage, museums, recreational areas, cultural and artistic activities, and planned urban development. This study aims to evaluate the sociocultural and economic impacts of urban tourism in Eskişehir from the perspectives of local residents, tourism businesses, and local governments, and to identify the profile of urban tourists. The research area consists of the urban neighborhoods of the Odunpazarı and Tepebaşı districts of Eskişehir. A mixed-methods approach was adopted in the study, in which quantitative and qualitative data were used in a complementary and supportive manner. Quantitative data were obtained through surveys conducted with 384 local residents and 300 visitors, while qualitative data were collected through semi-structured interviews with 12 representatives of tourism businesses and 8 participants representing public institutions and local governments. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics, exploratory factor analysis, independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), and the chi-square test in SPSS 21. Qualitative data were analyzed through content analysis using MAXQDA 2020. The findings reveal that urban tourism provides significant economic and sociocultural contributions to Eskişehir. In economic terms, urban tourism was found to support commercial and sectoral development while increasing employment and entrepreneurship opportunities. However, negative economic impacts, such as increased living costs and rising residential and commercial rents, were found to be more evident, particularly in tourism attraction areas. From a sociocultural perspective, urban tourism was determined to diversify cultural activities, revitalize social life, and contribute to the preservation of cultural heritage; however, it also increased challenges such as crowding, traffic congestion, and insufficient parking facilities, especially in tourism areas. Furthermore, urban tourists were identified as predominantly short-term visitors with a focus on culture and experience, and visitor mobility was found to be concentrated around the Odunpazarı Historic District, the Porsuk River surroundings, Sazova Science, Culture and Art Park, museums, and recreational areas. Based on the research findings, integrating different types of tourism in the city in a way that supports one another will contribute to balancing visitor mobility spatially, extending visitor stays, and managing the sociocultural and economic impacts of urban tourism more effectively. Accordingly, it is concluded that urban tourism in Eskişehir should be developed through a holistic management approach that is compatible with urban development processes, based on stakeholder participation, and considers the city’s overall potential.