Türkiye’de döngüsel ekonomi farkındalığı ve uygulama yaklaşımları: özel sektör, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları perspektifleri

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de döngüsel ekonomi kavramına ilişkin farkındalık düzeyini, uygulama örneklerini ve gelişim alanlarını ortaya koymak amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada, özel sektör, kamu kurumları, kalkınma ajansları, akademi ve sivil toplum kuruluşlarını temsilen 12 katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar döngüsel ekonomiyi; kaynak kullanımını azaltmayı, atıkların üretim döngüsüne yeniden kazandırılmasını ve çevresel sürdürülebilirliğin artırılmasını hedefleyen bütüncül bir yaklaşım olarak tanımlamıştır. Görüşmelerden elde edilen bulgular, Türkiye’de farkındalık düzeyinin son yıllarda belirgin şekilde yükseldiğini ancak hâlen sınırlı kaldığını ortaya koymuştur. Büyük ölçekli işletmeler ve kamu kurumları, döngüsel ekonomi stratejilerini daha sistematik biçimde benimserken küçük işletmelerde bilgi eksikliği ve finansal kısıtlar uygulama kapasitesini sınırlamaktadır. Katılımcılar geçiş sürecinde mevzuatın karmaşık yapısı, finansman araçlarının yetersizliği ve teknolojik altyapının sınırlılığı gibi engellerle karşılaştıklarını ifade etmişlerdir. Ayrıca toplumun genelinde döngüsel ekonomi bilgisinin çoğunlukla geri dönüşümle sınırlı olduğu vurgulanmıştır. Çalışmanın sonuçları, ulusal düzeyde bütüncül bir strateji geliştirilmesi, uzun vadeli teşvik programları oluşturulması ve farkındalık artırıcı eğitim kampanyalarının yaygınlaştırılması gerekliliğine işaret etmektedir. Döngüsel ekonominin önümüzdeki yıllarda AB Yeşil Mutabakatı gibi uluslararası yükümlülükler nedeniyle daha yüksek bir öncelik kazanacağı öngörülmektedir.

This study aimed to identify the level of awareness, implementation examples, and areas for development regarding the circular economy concept in Türkiye. Semi-structured, in-depth interviews were conducted with 12 participants representing the private sector, public institutions, development agencies, academia, and civil society organizations. Participants defined the circular economy as a holistic approach that aims to reduce resource use, reintegrate waste into the production cycle, and increase environmental sustainability. The findings from the interviews revealed that while awareness in Türkiye has increased significantly in recent years, it remains limited. While large-scale enterprises and public institutions are more systematically adopting circular economy strategies, a lack of knowledge and financial constraints limit the implementation capacity of small businesses. Participants stated that they faced obstacles during the transition process, such as complex legislation, inadequate financing tools, and limited technological infrastructure. It was also emphasized that knowledge of the circular economy within society at large is largely limited to recycling. The study's results highlight the need to develop a holistic strategy at the national level, establish long-term incentive programs, and expand awareness-raising educational campaigns. The circular economy is expected to gain increased priority in the coming years due to international obligations such as the EU Green Deal.