Bilecik ili meralarının bitki örtülerinin belirlenmesi

Abstract

Bu çalışma; Bilecik ilinin farklı ekolojik ve topografik özelliklere sahip beş ilçesinden seçilen beş farklı köyünde bulunan mera alanlarında 2025 yılı Mayıs ayında yürütülmüştür. Meraların botanik kompozisyonunu belirlemek amacıyla transekt yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada, toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ot örneklerinin ham protein, ADF, NDF, makro element (P, K, Ca, Mg) içerikleri ile tetani oranları [K/(Ca+Mg)] ve nispi yem değerleri (NYD) belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, incelenen mera alanlarında 17 familyaya ait toplam 64 bitki türü tespit edilmiş olup; bu türlerin 13'ü buğdaygiller (Poaceae), 22'si baklagiller (Fabaceae) ve 29'u diğer familyalara ait bitkilerden oluşmuştur. Botanik kompozisyonda Merkez-Necmiye (%36.2), Pazaryeri-Günyurdu (%30.5), Gölpazarı-Bolatlı (%56.0) ve Söğüt-Ortaca (%35.5) meralarında diğer familyalar (özellikle Asteraceae ve Lamiaceae) baskın iken, Bozüyük-Karaağaç merasında (%42.3) buğdaygiller (baskın olarak Festuca ovina) yoğunluk göstermiştir. Yem kalitesini artıran baklagillerin oranı en yüksek Günyurdu (%26.9) merasında (baskın olarak %13.8 Trifolium repens) saptanmıştır. Mera kalite dereceleri %20.0 (Ortaca) ile %39.1 (Bolatlı) arasında değişmiş; bu değerlere göre mera durumu Ortaca ve Karaağaç’ta “zayıf”, diğer üç köyde ise “orta” olarak belirlenmiştir. Toprağı kaplama oranlarına göre ise tüm meraların sağlık sınıfı “sağlıklı” olarak saptanmıştır. En yüksek kuru ot verimi 191.0 kg/da ile Bolatlı merasından, en düşük ise 122.2 kg/da ile Ortaca merasından elde edilmiştir. Çalışma yapılan alanlardaki yem kalite kriterleri incelendiğinde; en düşük ADF (%29.20) ve NDF (%50.65) oranları ile en yüksek Nispi Yem Değeri (121.5) Necmiye merasında elde edilirken; en yüksek ADF (%34.25), NDF (%70.35) ve tetani oranı (4.078) ile en düşük NYD (82.3) Karaağaç merasında tespit edilmiştir. Toprak analizleri, meraların genellikle tuzsuz, az-orta kireçli, killi ila killi-tınlı yapıda, fosfor bakımından yetersiz, potasyum yönünden ise zengin olduğunu göstermiştir. Bilecik ilinin farklı ilçelerini temsil eden mera alanlarında yapılan bu araştırma sonucunda, meraların ot verimi ve kalitesini artırmak amacıyla; toprakta saptanan fosfor noksanlığını giderecek gübreleme programlarının uygulanması, botanik kompozisyonda baklagil oranını artırmaya yönelik çalışmaların yapılması ve yüksek tetani riski taşıyan meralarda otlatma yönetimi ile rasyon takviyelerinin planlanması önerilmektedir.This study was conducted in May 2025 in pasture areas located in five different villages selected from five districts of Bilecik province, each with different ecological and topographical characteristics. The transect method was used to determine the botanical composition of the pastures. In the study, the physical and chemical properties of the soil, as well as the crude protein, ADF, NDF, and macro-element (P, K, Ca, Mg) contents, tetany ratios [K/(Ca+Mg)], and relative feed values (RFV) of the herbage samples, were determined. As a result of the research, a total of 64 plant species belonging to 17 families were identified in the examined pasture areas; 13 of these species belonged to the grass family (Poaceae), 22 to the legume family (Fabaceae), and 29 to other families. In terms of botanical composition, while other families (especially Asteraceae and Lamiaceae) were dominant in the pastures of Merkez-Necmiye (36.2%), Pazaryeri-Günyurdu (30.5%), Gölpazarı-Bolatlı (56.0%), and Söğüt-Ortaca (35.5%), grasses (predominantly Festuca ovina) were abundant in the Bozüyük-Karaağaç pasture (42.3%). The highest proportion of legumes, which improve forage quality, was found in the Günyurdu pasture (26.9%) (predominantly Trifolium repens at 13.8%). Pasture quality grades ranged from 20.0% (Ortaca) to 39.1% (Bolatlı); according to these values, the pasture condition was determined to be "poor" in Ortaca and Karaağaç, and "medium" in the other three villages. Based on soil cover rates, all pastures were classified as "healthy". The highest dry grass yield was obtained from the Bolatlı pasture with 191.0 kg/da, and the lowest from the Ortaca pasture with 122.2 kg/da. When the feed quality criteria in the study areas were examined; the lowest ADF (29.20%) and NDF (50.65%) ratios and the highest Relative Feed Value (121.5) were obtained in the Necmiye pasture; while the highest ADF (34.25%), NDF (70.35%) and tetany rate (4.078) and the lowest NYD (82.3) were determined in the Karaağaç pasture. Soil analyses showed that the pastures are generally non-saline, slightly to moderately calcareous, clayey to clayey-loamy in structure, deficient in phosphorus, and rich in potassium. As a result of this research conducted in pasture areas representing different districts of Bilecik province, in order to increase the grass yield and quality of the pastures; It is recommended to implement fertilization programs to address phosphorus deficiency detected in the soil, to conduct studies aimed at increasing the proportion of legumes in the botanical composition, and to plan grazing management and ration supplementation in pastures with a high risk of tetany.